Birden fazla borcu aynı anda taşımak, tek bir büyük borç taşımaktan psikolojik olarak daha yorucudur. Kredi kartı ekstresi, tüketici kredisi taksiti, telefonla alınan cihazın senedi, bir de arkadaşa olan borç… Her birinin ayrı bir vadesi, ayrı bir faizi ve ayrı bir hatırlatma mesajı olur. Bu dağınıklık içinde çoğu kişi "elime ne geçerse biraz oraya biraz buraya" yöntemiyle ilerler ve aylar sonra bakiyelerin neredeyse hiç azalmadığını görür.
Çözüm daha fazla çalışmak ya da daha sıkı kemer sıkmak değil; öncelik sırasını doğru kurmaktır. Bir borç ödeme planı, elinizdeki sınırlı fazlayı hangi borca yönlendireceğinizi netleştirir. Aşağıda önce hazırlık aşamasını, ardından en çok kullanılan iki yöntemi ve bunların nasıl uygulandığını adım adım ele alıyoruz.
Hiçbir strateji, ne kadar borcunuz olduğunu bilmediğiniz sürece işe yaramaz. İlk adım hesaplama değil, envanter çıkarmaktır. Bu aşama rahatsız edici olabilir; toplam sayı beklediğinizden büyük çıkabilir. Yine de tabloyu bir kez net görmek, belirsizlikle yaşamaktan çok daha hafifletici olur.
Bir kağıt ya da basit bir tablo yeterli. Her borç için dört bilgiyi not edin: kalan anapara, yıllık faiz oranı, asgari/zorunlu aylık ödeme ve vade tarihi. Faiz oranını bilmiyorsanız sözleşmeye veya ekstrenin alt kısmına bakın; kredi kartlarında gecikme faizi ve nakit avans faizi ayrı olabilir.
| Borç | Kalan | Faiz | Asgari ödeme |
|---|---|---|---|
| Kredi kartı A | 12.000 TL | Yüksek | 1.200 TL |
| Kredi kartı B | 3.000 TL | Yüksek | 300 TL |
| Tüketici kredisi | 25.000 TL | Orta | 1.900 TL |
| Aile borcu | 5.000 TL | Faizsiz | Esnek |
Tablodaki sayılar örnek amaçlıdır; önemli olan kendi rakamlarınızı aynı düzende görmenizdir. Böylece hangi borcun size gerçekten pahalıya geldiğini fark edersiniz.
Sonraki soru şu: her ay zorunlu ödemelerin üzerine ne kadar koyabiliyorsunuz? Bu miktarı bulmanın tek sağlıklı yolu bütçedir. Gelirinizi, sabit giderlerinizi ve değişken harcamalarınızı bir aylığına yazıya dökerseniz aradaki fark kendini gösterir. Günlük harcamaları takip etmeye dair yazıdaki basit kayıt yöntemleri bu noktada işe yarar; çoğu kişi fazlayı bulmak için gelirini artırmak zorunda değildir, sadece nereye sızdığını görmek yeterli olur.
Diyelim ki zorunlu ödemeler toplamı 3.400 TL ve bütçeniz aylık 800 TL ek ödeme yapmaya izin veriyor. İşte stratejinin uygulanacağı tutar bu 800 TL'dir. Hepsi tek bir hedefe gidecek.
Tüm birikiminizi borca yatırıp kasayı boş bırakmak, ilk beklenmedik masrafta yeniden kredi kartına dönmek anlamına gelir. Bu yüzden acil fon konusundaki temel yaklaşım burada da geçerlidir: bir veya iki aylık zorunlu giderinizi karşılayacak küçük bir tampon oluşturup ondan sonra hızlanmak, döngüyü kırar. Tamponsuz ilerleyenler genellikle iki adım ileri, bir adım geri gider.
Öncelik sırasını belirlemenin yaygın iki yolu var. İkisi de zorunlu ödemeleri aksatmamayı şart koşar; fark, fazladan gelen paranın nereye gittiğindedir.
Borçları küçükten büyüğe sıralar, en küçüğüne odaklanırsınız. Yukarıdaki tabloda bu, 3.000 TL'lik kredi kartı B olur. Kapandığında onun ödemesi serbest kalır ve bir sonraki borca eklenir; her kapanan borç sonrakine hız kazandırır.
Matematiksel olarak en verimli yol her zaman bu değildir, ama motivasyon açısından güçlüdür. İlk borcun kapanması somut bir kazanımdır ve pes etme riskini azaltır. Daha önce hiç borç kapatamamış, süreçten umudunu kesmiş biri için makul bir başlangıçtır.
Bu kez sıralama faiz oranına göre yapılır; en pahalı borç öne alınır. Uzun vadede en az faiz ödeyerek çıkmanın yolu budur. Kredi kartı borçları ve nakit avanslar genellikle listenin tepesinde yer alır, çünkü bileşik işleyen yüksek faiz bakiyeyi hızla şişirir.
Rakamlarla rahat çalışıyorsanız ve sabrınız varsa bu yöntem daha fazla para kazandırır. Kredi kartını akıllıca kullanma alışkanlıkları da bu süreçte devreye girmeli: kapatmaya çalıştığınız kartla yeni harcama yapmak, kürekle su boşaltırken deliği kapatmamaya benzer.
Tek doğru cevap yok. Pratik bir ölçüt şudur: faiz farkları birbirine yakınsa kartopu, aralarında ciddi fark varsa çığ mantıklı olur. Birçok kişi ikisini birleştirir; en küçük bir iki borcu hızla kapatıp psikolojik ivme kazanır, sonra en yüksek faizli borca geçer. Öğrenci kredileri gibi düşük faizli ve uzun vadeli borçlar genellikle sıranın sonunda bekletilir, çünkü onların yerine tasarruf ya da yatırım tarafını beslemek daha anlamlı olabilir.
Yöntemin adı değil, aynı yöntemde kalmanız fark yaratır. Her ay öncelik değiştiren bir plan, plan değildir.