Sigorta, çoğu insanın bütçesinde "keşke ödemesem" diye düşündüğü bir kalemdir. Oysa mantığı basittir: küçük ve öngörülebilir bir ödemeyi düzenli olarak yaparak, büyük ve öngörülemez bir zararı devretmiş olursunuz. Bir hastane faturası, bir yangın ya da ailenin gelir kaynağının kesilmesi gibi olaylar, yıllarca kurulmuş bir tasarruf düzenini tek seferde silebilir. Sigorta tam olarak bu senaryoyu engellemek için vardır.
Konuya yeni başlayan biri için en zor kısım, poliçe çeşitliliğinin içinde kaybolmamaktır. Cep telefonu sigortasından evcil hayvan sigortasına kadar onlarca ürün satılıyor. Ama temel sigortalar neler sorusunun cevabı aslında kısa bir listeye sığar: sizi maddi olarak yıkabilecek riskleri kapsayanlar. Aşağıda önce sigorta ihtiyacınızı nasıl değerlendireceğinizi, sonra da bu kısa listenin içeriğini adım adım ele alıyoruz.
Doğru poliçeyi bulmak, ürünleri karşılaştırmakla değil, kendi durumunuzu tanımakla başlar. Aynı yaşta iki kişinin sigorta ihtiyacı tamamen farklı olabilir.
Basit bir soru sorun: "Bu olay yarın gerçekleşse, cebimden çıkacak para beni sarsar mı?" Cevap "evet, yıllarımı geri alır" ise sigortalanması gereken bir risktir. Cevap "sıkışırım ama toparlarım" ise, muhtemelen acil fonunuzun işidir. Telefon ekranının kırılması ikinci gruba girer; bu yüzden küçük eşya sigortaları genellikle önceliğin en altında kalır. Sigortayı, düzenli bir acil fonun tamamlayıcısı olarak düşünmek en sağlıklı yaklaşımdır: fon küçük şokları, poliçe büyük şokları karşılar.
Sigorta ihtiyacının en belirleyici unsuru, gelirinize bağımlı insan olup olmadığıdır. Tek başına yaşayan, borcu olmayan bir kişinin hayat sigortasına ihtiyacı sınırlıdır. Eşi, çocuğu, bakmakla yükümlü olduğu bir yakını ya da devam eden konut kredisi olan biri içinse durum tersine döner. Bu nedenle sigorta portföyü yaşam evrelerine göre değişir; evlilik, çocuk, ev alımı veya iş değişikliği gibi dönüm noktalarında yeniden gözden geçirilmesi gerekir.
Poliçe karşılaştırırken sadece aylık prime bakmak yaygın bir hatadır. Üç kalemi birlikte okumak gerekir: prim (ödediğiniz tutar), muafiyet veya katılım payı (hasar anında sizin üstlendiğiniz kısım) ve teminat limitleri (sigortanın en fazla ne kadar ödeyeceği). Yüksek muafiyetli bir poliçe primi düşürür, ama küçük hasarları kendiniz karşılamanız gerekir. Nakit rezerviniz güçlüyse bu tercih mantıklıdır; değilse tersi doğru olabilir. Ayrıca istisnalar bölümünü mutlaka okuyun — poliçeyi asıl belirleyen, kapsam dışı bırakılanlardır.
Aşağıdaki üç başlık, çoğu hane için çekirdek korumayı oluşturur. Diğer her şey isteğe bağlı eklentidir.
Tedavi masrafları, kişisel bütçeyi en hızlı bozan kalemlerden biridir. Türkiye'de çalışanlar genel sağlık sigortası kapsamındadır; özel sağlık sigortası ya da tamamlayıcı sağlık sigortası bunun üzerine eklenir. Tamamlayıcı ürünler, anlaşmalı özel hastanelerde fark ücretlerini karşıladığı için genellikle daha ekonomiktir. Bakarken şu ayrıntılara dikkat edin: yatarak ve ayakta tedavi ayrı ayrı kapsanıyor mu, anlaşmalı kurum ağı sizin şehrinizde yeterli mi, bekleme süreleri ve mevcut rahatsızlıklara ilişkin istisnalar neler.
Hayat sigortası, siz olmadığınızda geride kalanların hayat standardını korumaya yarar. Yeni başlayan biri için en anlaşılır ürün, belirli bir süre için teminat veren ve birikim içermeyen türdür; primi düşüktür, mantığı nettir. Teminat tutarını belirlemenin pratik yolu, yıllık net gelirinizin belirli bir katına ek olarak kalan borçlarınızı ve çocuklarınızın eğitim masraflarını toplamaktır. Konut kredisi kullananlar için kredi bağlantılı hayat sigortası zaten yaygın bir uygulamadır ve borcun aileye kalmasını engeller. Yatırım ile korumayı karıştıran ürünlerde ise maliyetleri ayrıntılı incelemek gerekir; korumayı sigortadan, birikimi kendi yatırım planınızdan sağlamak çoğu zaman daha şeffaftır.
Ev, çoğu hanenin en değerli varlığıdır. Deprem riski nedeniyle zorunlu deprem sigortası (DASK) yasal bir gerekliliktir, ancak teminat limitleri sınırlıdır; yangın, su basması, hırsızlık ve eşya hasarları için ek konut sigortası bu boşluğu doldurur. Kiracıysanız binayı değil, kendi eşyalarınızı ve komşulara verebileceğiniz zararı kapsayan poliçelere bakmalısınız. Araç sahipleri için trafik sigortası zorunludur ve üçüncü kişilere verilen zararı karşılar; kasko ise kendi aracınıza gelen hasarı kapsar. Sorumluluk teminatları, düşük primle çok yüksek riskleri devrettiği için genellikle en verimli sigorta türüdür.
| Sigorta | Kimin için öncelikli? | Karşıladığı temel risk |
|---|---|---|
| Sağlık / tamamlayıcı sağlık | Herkes | Tedavi ve hastane masrafları |
| Hayat sigortası | Bakmakla yükümlü olan veya borcu olan | Gelir kaybı, kalan borçlar |